خرافه در اصل به معنای سخن بیهوده، باطل و در زبان فارسی امروز به عمل یا اعتقاد ناشی از نادانی، جهل، ترس از ناشناخته‏ها، اعتقاد به جادو و بخت و درک نادرست علت و معلولها اطلاق می‏شود.

به اعتقاد فیلیپ وارینگ نویسنده کتاب فرهنگ خرافات مردم دنیای غرب و بخصوص امریکاییها و انگلیسیها به لحاظ اعتقاد به عقاید خرافی، از تمام ملل جهان پیشی گرفته‏اند. به بیان دیگر غربیها که مدعی سروری تمدن و پیشرفتهای مادی و عقلانی در دنیا هستند، در درون و بطن خود با یک کج‏اندیشی کاملاً غیر علمی و جاهلانه روبه‏رو هستند که عملاً با خواستهای منطق علمی در تضاد است و آن را زیر سؤال می‏برد. حال آنکه مردم جامعه ما به دلیل قدمت تمدن باستانی و اعتقادات والای اسلامی، همواره توانسته‏اند تعادلی نسبی میان اعتقادات واقعی و باورهای موهوم و خرافی پدید بیاورند که اصطلاحا «روشن‏بینی» خاص ایرانیان نامیده می‏شود. تعدادی از این خرافه‏ها را در ادامه با هم می‏خوانیم:

در بعضی کشورهای اروپایی اهل خرافه معتقدند نخ‏ریسی (و نه خیاطی یا بافندگی) در طول بارداری برای زن آبستن «بد» است و باعث خواهد شد تا کودکش در آینده به دار آویخته شود؛ روستاییان بریتانیا نیز معتقدند اگر زن بارداری روی گور کسی پا بگذارد «بد» است و بچه‏اش در شکم وی خواهد مرد.

بنا به یک خرافه در اسکاندیناوی، اگر زن آبستنی از یک فنجان «ترک‏دار» چیزی بنوشد کودکش «لب‏شکری» به دنیا خواهد آمد.

اهل خرافه در آلمان معتقدند اگر زن آبستن در دوران بارداری جورابهای شوهرش را (به عنوان محافظ) با خود حمل کند، کودکش نارس به دنیا نخواهد آمد. هنوز هم در برخی کشورهای اروپای میانه از جمله مجارستان و چک و اسلواکی خرافه‏ای وجود دارد که می‏گوید اگر زنی بخواهد فرزندش پسر باشد باید بلافاصله بعد از حامله شدن دانه‏های شقایق را روی درگاه پنجره بگذارد اما اگر بخواهد فرزندش دختر باشد باید مقداری شکر روی درگاه پنجره قرار دهد.

و بالاخره بسیار بجاست که در اینجا عجیب‏ترین و نامحتمل‏ترین خرافه در باب آبستنی که ظاهرا هنوز هم در برخی از نواحی اطراف و جزایر دریاهای مدیترانه رایج است بیاوریم و آن این است که اگر زن آبستنی ضمن آب‏تنی سهوا تخم هشت‏پایی را ببلعد فرزندش یک هشت‏پا خواهد بود و نه یک انسان معمولی.

در بعضی نواحی روستایی انگلستان خرافه عجیبی شایع است که می‏گوید اگر می‏خواهید بر سر کسی که زندگی را برایتان مشکل کرده است، تلافی دربیاورید، آرنج خود را گاز بگیرید، حتما آن شخص را صاعقه خواهد زد.

ضرب‏المثلی قدیمی است که می‏گوید «ابرو پیوسته را گرفتاری نشاید» و کسی که دارای ابروان پیوسته است همیشه خوشبخت خواهد بود ـ اما به رغم این ضرب‏المثل، در برخی کشورهای اروپایی، شخصی را که دارای ابروان پیوسته است فردی دروغگو و حتی خون‏آشام و گرگ‏صفت می‏دانند.

در کشور آمریکا اهل خرافه معتقدند اگر دومین انگشت پای یک زن از انگشت شست پای او بلندتر باشد، در هر ازدواجی که بکند «شلوار خواهد پوشید».

در ایرلند معتقدند، اگر روی نوزاد خود «تف» کنید می‏توانید از خوشبختی او در آینده مطمئن باشید. در انگلستان گروهی معتقدند اگر هنگام تولد کودک، ابتدا پای او بیرون بیاید، در عنفوان جوانی بر اثر تصادف پایش لنگ می‏شود مگر اینکه بلافاصله وقتی به دنیا آمد روی پای او «برگ بو» بمالند. در میان مادران آمریکایی خرافه‏ای وجود دارد که می‏گوید اگر کهنه قدیمی و یا پوشک مستعملی را دوباره مورد استفاده کودک خود قرار دهند، او در بزرگی دزد خواهد شد. بنا به یک خرافه دیگر آمریکایی هیچ گاه نباید نوزاد را به «هوا انداخته و بگیرید» زیرا در بزرگی احمق خواهد شد.

هنوز هم در بسیاری از نواحی روستایی کشور آلمان خرافه‏ای است که می‏گوید بدزبانی و فحاشی بر تعداد موشهای خانگی می‏افزاید. گرچه رابطه افزایش تعداد این جانور با فحاشی هنوز معلوم نشده است!

در آلمان و اتریش معتقد بوده‏اند تنها دختران باکره می‏توانند با «فوت کردن» باعث شوند که شمع خاموش نشود و در همین حال در کشور مجارستان یک راه مطمئن برای اثبات باکره بودن دختر، آن بود که در میان فوجی از زنبورهای عسل حرکت کند و زنبورها او را نیش نزنند! زیرا بنا به عقیده آنها زنبور عسل دختر باکره را نیش نمی‏زند.

اهالی کهنسال کشور روسیه نیز به یاد دارند که زمانی در منطقه کاکاسوس در آن کشور، اهل خرافه معتقد بودند اگر سینه دختری شروع به رشد کند علامت آن است که بکارت خود را از دست داده است. در کشور انگلیس نیز معتقد بودند اگر دختر جوانی ضمن چیدن میز غذا فراموش کند نمکدان را روی میز بگذارد نشان دهنده آن است که دیگر باکره نیست!

در نواحی مرکزی کشور لهستان زمانی ادعای عجیبی شایع شد که می‏گفت دختران باکره می‏توانند جریان آب را به صورت گلوله به طرف بالا سوق دهند و شاید عجیب‏ترین خرافه مربوط به اروپای مرکزی بود که می‏گفت اگر زنی هفت کودک نامشروع بزاید بکارت خود را باز خواهد یافت!

در اروپا معتقدند اگر دفعتا بینی کسی خارش کند علامت آن است که با کسی نزاع خواهد کرد و در اسکاتلند اهل خرافه معتقدند چنانچه بینی کسی دفعتا شروع به خارش کند نشانه آن است که کسی عاشق دلخسته او است و اهل خرافه در کانادا نیز معتقدند: اگر بینی کسی دفعتا خارش کند یا دیوانه خواهد شد یا با غریبه‏ای ملاقات می‏کند یا احمقی را می‏بوسد و یا در خطر است.

آلمانها هم خرافه‏ای دارند که می‏گوید دختری که ضمن کار کردن خوابش می‏برد سرانجام با مردی «زن مرده یا زن طلاق داده» ازدواج خواهد کرد.

اهل خرافه در اروپا عقیده دارند اگر کسی هنگام صبح در حمام بخواند، نحس است. چون بنا بر یک ضرب‏المثل خرافی «آواز خواندن قبل از صبحانه همان و گریستن پیش از غروب همان!» و ظاهرا سرشب دیگر چنین محدودیتی وجود ندارد.

بعضی از روستاییان آمریکایی معتقدند می‏توان با نهادن دم گربه در سوراخ بینی، باعث قطع خونریزی شد اما اگر خون بند نیاید باید مقداری کاغذ روزنامه را زیر لب بالایی او گذاشت!

در سراسر کشور آمریکا معتقدند اگر روی بینی کسی رگ آبی رنگی باشد علامت مرگ زودرس است. اما در اروپا وجود این رگ در روی قوس بینی علامت آن است که صاحب آن هیچ گاه ازدواج نخواهد کرد!

در اروپا و انگلیس خرافه‏ای وجود دارد که می‏گوید اگر گوش کسی دفعتا زنگ بزند حتما کسی دارد از شما حرف می‏زند؛ اگر با گوش راستتان این صدا را شنیدید خوبی شما را می‏گویند اما اگر با گوش چپ خود صدایی شنیدید دارند از شما بدگویی می‏کنند!

در انگلستان و اروپا بنا بر یک خرافه، یکی از ساده‏ترین راههای کسب زیبایی آن است که بدن را در شبنم تازه که در نخستین روز ماه مه گرد آورده‏اند شستشو دهند. آلمانیها برای بدست آوردن زیبایی صرفا نوشیدن فنجانی قهوه سرد را توصیه می‏کنند اما مجارها عقیده دارند شستشو در خون انسان نیز همان اثر را دارد!

بنا بر یک خرافه انگلیسی و اروپایی، اگر کسی به سکسکه بیفتد حتما یک نفر دارد به او فکر می‏کند! در یونان معتقدند سکسکه علامت آن است که شخصی که از سکسکه کننده متنفر است دارد همان لحظه پیش کسی دیگر از او بدگویی و گله می‏کند و تنها راه خلاصی از دست سکسکه آن است که انسان بتواند نام کسی را که پشت سرش غیبت می‏کند حدس بزند!

در کشور انگلیس، وزغ را به جادوگران منتسب می‏دانند و بعضی از اهالی روستاها، آن را نشانه بدبختی می‏دانند. قرنها دزدان معتقد بودند اگر قلب وزغ را در جیب خود حمل کنند هیچ گاه دستگیر نخواهند شد و خرافه بسیار شایع در مورد وزغ آنکه می‏گویند وجود آن علامت برگزار شدن مراسم عروسی است و اگر وزغی از سر راه عروس به کلیسا عبور کند، او و همسرش در آینده خوشبخت و بهره‏مند خواهند شد.

بنا بر یک خرافه انگلیسی، اگر کسی در جیب خود میوه درخت بلوط را حمل کند پیر نمی‏شود.

بنا بر یک خرافه در کشور امریکا اگر کسی سر میز غذا جایش را بعد از آنکه مشخص شد عوض کند بدشانسی خواهد آورد و برای دختران جوان خوب نیست که در گوشه میز بنشینند زیرا هرگز شوهر نخواهند کرد. اهل خرافه در همین کشور معتقدند هر کس روی میز دراز بکشد در طول سال خواهد مرد.

در اروپا و شاید بیشتر از همه در آلمان خرافه‏ای وجود دارد که می‏گوید اگر بی‏آنکه عهدی در کار باشد و صرفا به صورتی تصادفی خبر دهند که شخصی مرده است (در صورتی که چنین نباشد)، آن شخص 10 سال دیگر بر عمرش افزوده خواهد شد.

بنا به یک خرافه قدیمی انگلیسی گروهی معتقدند «مرغی که دائما قدقد کند و زنی که صدای زیر و جیغ مانندی داشته باشد، نه به درد خدا می‏خورد و نه بنده خدا».

هنوز هم در کشور امریکا خرافه‏ای وجود دارد که می‏گوید اگر ضمن رفتن به مدرسه و یا دبیرستان کتابها از دستتان به زمین بیفتد هنگام «درس پس دادن» دچار اشتباه خواهید شد.

ــــــــــــــــــــــــــ

*برگرفته از فرهنگ خرافات نوشته فيليپ وارينگ‏، ترجمه احمد حجاران